ال ام اس یک سایت سراسری نیست. هر دانشگاه یا مؤسسه آدرس، حساب کاربری و حتی ابزار کلاس زندهٔ خودش را دارد. پس اگر دانشجو هستید و دنبال ورود به سامانهٔ دانشگاه‌تان می‌گردید، لینک ورود را از بخش آموزش الکترونیکی سایت رسمی همان دانشگاه بردارید، نه از سایت‌های واسطه.
اگر مدیر مدرسه یا آموزشگاه هستید، معیار تصمیم‌گیری شما این است که دوره‌هایتان چقدر پیچیده‌اند؛ چند درس و چند مدرس دارید و تکلیف و آزمون و گزارش را چطور جمع می‌کنید. اگر بین چند سامانه مردد هستید، راهنمای انتخاب سامانه کلاس مجازی مناسب برای مدارس برای همین مرحله نوشته شده است.
LMS مخفف چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
ال ام اس مخفف Learning Management System و به فارسی «سامانهٔ مدیریت یادگیری» است. این سامانه محتوای درس، تکلیف، آزمون، نمره، ارتباط آموزشی و پیگیری پیشرفت یک دوره را یک‌جا نگه می‌دارد. الزاماً هم کلاس ویدیویی نیست؛ کلاس زنده فقط یکی از فعالیت‌هایی است که میتواند داخل دوره قرار بگیرد.
واژه‌نامهٔ UNESCO-UNEVOC آن را نرم‌افزاری تحت وب تعریف میکند که به مدرس کمک میکند دوره را مدیریت کند و درس را آنلاین ارائه دهد. همین منبع توضیح می‌دهد نام‌های دیگر آن «Course Management System» و «Virtual Learning Environment» است. اگر جایی به این نام‌ها برخوردید، منظور همین نوع سامانه است. فقط با «CMS» اشتباهش نگیرید؛ این اسم در وب معمولاً برای Content Management System، یعنی سامانهٔ مدیریت محتوای سایت، به کار می‌رود.
یک سامانه مجازی lms معمولاً این کارها را انجام می‌دهد:
ساخت و سازمان‌دهی دوره
ثبت‌نام فراگیر
تکلیف و تحویل فایل
آزمون و دفتر نمره
اعلان و پیام
گزارش پیشرفت
خیلی از دانشگاه‌ها سامانه lms را فقط برای درس‌های آنلاین نمی‌خواهند و برای درس حضوری هم از همین سامانهٔ آموزشی lms استفاده می‌کنند. برای همین ممکن است دانشجویی که سر کلاس حضوری می‌نشیند هم تکلیف و نمره‌اش را از سامانه ببیند.
یک روز کاری با LMS: از دید دانشجو، معلم و مدیر آموزشی
هر کس از زاویهٔ خودش با سامانه کار میکند. در یک سامانه آموزشی lms دانشجو محتوا و تکلیف را می‌بیند، مدرس ارزشیابی میکند و بازخورد می‌دهد، و مدیر نقش‌ها، ثبت‌نام و گزارش‌ها را اداره میکند.
دانشجو یا دانش‌آموز
روز یک دانشجو در سامانه معمولاً این‌طور می‌گذرد:
با حساب مؤسسه وارد می‌شود.
درس را انتخاب میکند.
محتوای هفته و موعد تکلیف را می‌بیند.
تکلیف یا آزمون را ارسال میکند.
نمره و بازخورد را می‌بیند.
اگر درس کلاس زنده داشته باشد، لینک ورودش هم معمولاً داخل همان درس است و ال ام اس از همین راه کلاس زنده را به بقیهٔ دوره وصل میکند. راهنمای رسمی مؤسسهٔ آموزش عالی ناصر خسرو همین الگو را نشان می‌دهد: از سایت مؤسسه پیوند سامانهٔ آموزش الکترونیکی را باز می‌کنید، با نام کاربری و رمز وارد می‌شوید، درس را برمی‌گزینید، فعالیت «کلاس آنلاین» همان درس را انتخاب می‌کنید و پیوند ورود به کلاس مجازی را باز می‌کنید.
معلم یا مدرس
کار مدرس در سامانه بیشتر همین‌هاست:
بارگذاری محتوا
تعریف تکلیف و موعد
ساخت آزمون
بررسی پاسخ‌ها و نمره‌دهی همراه با بازخورد
دیدن فراگیرانی که عقب مانده‌اند
فایده‌اش این است که لازم نیست پاسخ‌ها را در گروه‌های پیام‌رسان بگردید؛ همه یک‌جاست و معلوم است چه کسی کدام تکلیف را نفرستاده.
مدیر آموزشی
مدیر ساختار دوره و نقش‌ها را تعریف میکند، ثبت‌نام گروهی انجام می‌دهد، دسترسی‌ها را کنترل میکند و از فعالیت و تکمیل دوره‌ها گزارش می‌گیرد. مدیر سامانه و مدیر آموزشی هم دو کار متفاوت دارند: اولی تنظیمات فنی را می‌چرخاند و دومی روند آموزش را.
گزارش‌ها را هم با احتیاط بخوانید. تعداد ورود و کلیک فقط نشان می‌دهد کسی با سامانه کار کرده، نه اینکه یاد گرفته. فراگیری که زیاد سر می‌زند لزوماً بیشتر یاد نگرفته است.
یک دورهٔ پنج‌جلسه‌ای را تصور کنید. هر هفته یک محتوای کوتاه، لینک کلاس، تمرین، موعد ارسال و بازخورد دارد. وقتی همهٔ این‌ها در یک مسیر است، فراگیر می‌داند هفتهٔ بعد چه کاری باید انجام دهد. ولی وقتی همین‌ها بین چند پیام‌رسان و پوشه پخش شده باشند، پیدا کردن نسخهٔ درست فایل و پیگیری تکلیف کار سختی می‌شود.
ظرفیت سامانه را هم دست‌کم نگیرید. مقاله‌ای از دانشگاه فرهنگیان بر پایهٔ تجربهٔ شخصی یک استاد کاربر سامانهٔ یادگیری الکترونیکی این دانشگاه در سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۹ نوشته شده است. در تحلیل SWOT آن، حدود نیمی از مشکلات به عوامل بیرونی مثل زیرساخت و اتصال مربوط بود و با افزایش ناگهانی کاربران در همه‌گیری کرونا، سامانه با مشکلات کاربردی روبه‌رو شد. نتیجه برای شما روشن است: ظرفیت و پشتیبانی را قبل از روزهای شلوغ امتحان کنید.
LMS با کلاس آنلاین چه فرقی دارد و کجا به هم وصل میشوند؟
ال ام اس مسیر کل دوره را مدیریت میکند و کلاس آنلاین ارتباط همزمان مدرس و فراگیر را. جلسهٔ زنده که تمام شد، کار آموزشی تمام نشده است. شاگرد هنوز باید بداند فایل درس کجاست، تکلیف را کجا بفرستد و بازخورد را از چه مسیری بگیرد. در سامانه lms این دو کار گاهی در یک محصول جمع‌اند و گاهی با وصل شدن به سرویس دیگری کنار هم قرار می‌گیرند.
فرق این دو را در جدول ببینید:
معیار | سامانهٔ مدیریت یادگیری | کلاس آنلاین |
|---|---|---|
دامنه | کل دوره | یک جلسه |
محتوا | در طول ترم | در لحظه |
ارزیابی | تکلیف، آزمون، دفتر نمره | پرسش و نظرسنجی لحظه‌ای |
گزارش | پیشرفت دوره | حضور در جلسه |
در عمل این تقسیم همیشه این‌قدر تمیز نیست. بعضی سامانه‌ها کلاس زنده را خودشان دارند و بعضی آن را از سرویس دیگری وصل می‌کنند. Zoom هم با LTI Pro امکان زمان‌بندی، شروع و ورود به جلسه و دسترسی به ضبط را از داخل Canvas، Blackboard و Moodle فراهم کرده است. پس اگر داخل لینک سامانه lms مؤسسه‌تان دکمهٔ کلاس زنده دیدید، احتمالاً با این اتصال طرف هستید.
ولی هر اتصالی یک اندازه کار نمی‌کند. ورود یکپارچه با لینک جلسه، همگام شدن فهرست فراگیران و انتقال حضور و نمره سه قابلیت جدا هستند؛ قبل از انتخاب، هر سه را جدا امتحان کنید.
دو اشتباه رایج:
خرید ابزار تماس تصویری و فرض اینکه دیگر LMS دارید. تماس تصویری تکلیف، آزمون و دفتر نمره را مدیریت نمی‌کند.
خرید یک LMS سنگین برای چند جلسهٔ زندهٔ موقت، در حالی که یک پلتفرم کلاس آنلاین کفایت می‌کرد.
نشانه‌هایی که می‌گوید آموزشگاه یا مدرسهٔ شما به LMS نیاز دارد
وقتی محتوا، تکلیف و نمره در چند پیام‌رسان و فایل پراکنده‌اند و دیگر نمی‌دانید چه کسی چه کاری را تمام کرده، وقت سامانه رسیده است. عدد مشخصی برای تعداد دانش‌آموز وجود ندارد که بگوید از کجا به بعد LMS لازم است؛ پیچیدگی دوره و پراکندگی کارها تعیینکننده است.
اگر چند مورد از این‌ها برایتان آشناست، وقتش است:
محتوای درس در چند گروه و پوشه پخش شده است.
تکلیف از چند کانال می‌رسد.
نمره را با فایل و پیام خصوصی مدیریت می‌کنید.
چند مدرس برای یک دوره کار می‌کنند.
هر ترم دورهٔ مشابهی را تکرار می‌کنید.
باید سابقهٔ چند ترم را نگه دارید.
فراگیر نمی‌داند کار بعدی‌اش چیست.
دو آموزشگاه چهل‌نفره را در نظر بگیرید. اولی دو کلاس ساده دارد، بدون تکلیف و آزمون. دومی هشت درس، شش مدرس، تکلیف، آزمون و گواهی دارد. تعداد فراگیران یکی است، اما دومی خیلی بیشتر به یک سامانه آموزشی lms نیاز دارد. آموزشگاه اول اگر کارش را با یک گروه پیام‌رسان پیش می‌برد، مشکلی ندارد.
گاهی هم هنوز برای LMS زود است. اگر فقط چند جلسهٔ زندهٔ هفتگی دارید، بدون تکلیف و گزارش بلندمدت، یک پلتفرم کلاس آنلاین کافی است. اگر تدریس خصوصی می‌کنید، در راهنمای بهترین پلتفرم تدریس خصوصی آنلاین گزینه‌ها کنار هم آمده‌اند.
چک‌لیست انتخاب LMS: فارسی‌بودن، کلاس زنده، آزمون و گزارش
به‌جای مقایسهٔ فهرست امکانات، یک دورهٔ واقعی کوچک را در سامانه مجازی lms اجرا کنید و چهار محور را بسنجید: رابط فارسی و راست‌به‌چپ، اتصال کلاس زنده، آزمون و گزارش. اسم و شهرت سامانه کافی نیست؛ هر قابلیت را باید خودتان در همان محصول ببینید. معیارهای بیشتر را در راهنمای انتخاب سامانه کلاس مجازی برای مدیران مدارس آورده‌ایم.
برای ارزیابی سامانه آموزش مجازی lms این‌ها را تیک بزنید:
رابط فارسی و راست‌به‌چپ روی گوشی و رایانه درست نمایش داده شود.
نقش‌های مدیر، مدرس و فراگیر از هم جدا باشند.
ثبت‌نام گروهی ممکن باشد.
مدیریت PDF، ویدیو و لینک ممکن باشد.
تکلیف و موعد تعریف شود.
آزمون و بانک سؤال وجود داشته باشد.
دفتر نمره و بازخورد داشته باشد.
گزارش قابل خروجی باشد.
کلاس زندهٔ داخلی یا اتصال مستند وجود داشته باشد.
رفتار سامانه با اینترنت ضعیف بررسی شود.
پشتیبان‌گیری و خروجی گرفتن از داده ممکن باشد.
آزمایشش ساده است: یک فایل درس، یک فعالیت، یک تکلیف، یک آزمون و لینک کلاس بسازید. با حساب و نقش شاگرد روی گوشی کار کنید و ببینید نتیجهٔ یک شاگرد برای دیگری دیده نمی‌شود. حتماً با دو حساب یا نقش جدا امتحان کنید؛ چیزی که مدیر می‌بیند با تجربهٔ شاگرد یکی نیست.
خرید نرم‌افزار هم بهتنهایی آموزش را منظم نمی‌کند؛ مدرس و فراگیر باید کار با آن را یاد بگیرند. در همان دورهٔ آزمایشی، رفتار سامانه با اینترنت ضعیف و امکان پشتیبان‌گیری را هم بسنجید.
کلاس زندهٔ کلاسا در کنار سامانهٔ مدیریت یادگیری
کلاسا (نام قبلی «کلاس مجازی شاد») سامانهٔ مدیریت یادگیری و کلاس آنلاین است که در کنار شاد کار میکند و جایگزین آن نیست. کلاس زنده، محتوا، پرسش و آزمون، حضور و غیاب و ضبط جلسه را یک‌جا دارد. گروه‌های شادی که مالک آن‌ها هستید به کلاسا متصل‌اند و دانش‌آموز بدون ثبت‌نام مجدد وارد کلاس می‌شود. بدون شاد هم می‌شود از kelasa.vc با شمارهٔ موبایل وارد شد؛ همه‌چیز در مرورگر اجرا می‌شود و نصب نرم‌افزار لازم نیست.
شاد برای پیام و اطلاع‌رسانی باقی می‌ماند و کلاس، محتوا، آزمون لحظه‌ای و حضور در کلاسا انجام می‌شود.
داخل کلاس این ابزارها را در منو دارید: وایت‌برد، مدیریت فایل‌ها، اشتراک صفحه نمایش (فقط از رایانه)، پخش فایل صوتی و تصویری، پرسش و نظرسنجی، گروه‌بندی، حضور و غیاب و ضبط رویداد. فایل‌های ضبط‌شده در پنل کاربری کلاسا دیده میشوند.
جزئیات چند ابزار:
حضور و غیاب: دو سربرگ «کاربران غایب» و «کاربران حاضر» دارد. با «ثبت» فایل حضور و غیاب در بخش مدیریت ذخیره می‌شود و با «ثبت و دانلود» علاوه بر آن روی دستگاه شما هم دانلود می‌شود.
مدیریت فایل: ویدیو، عکس، PDF و فایل صوتی را در فضای هر کاربر (بسته به نوع سرویس) بارگذاری می‌کنید و برای کلاس پخش می‌کنید.
پرسش و نظرسنجی: سؤال میتواند چندگزینه‌ای یا نظرسنجی باشد و آزمون با گزینهٔ درست و تعیین شرکت یک‌بار یا چندبار هم ممکن است.
گروه‌بندی: تصادفی یا دستی انجام می‌شود و برگزارکننده میتواند به گروه‌ها سر بزند.
اینترنت مصرفی داخل کلاسا برای مشترکان همراه اول رایگان است. اگر برای مدرسه یا آموزشگاه‌تان می‌خواهید کلاسا را امتحان کنید، از صفحهٔ کلاسا برای مدارس شروع کنید یا با شمارهٔ موبایل از صفحهٔ ورود یک کلاس آزمایشی بسازید. پشتیبانی هم هر روز هفته با تلفن و چت آنلاین جواب می‌دهد و تعرفهٔ به‌روز بسته‌ها هم در صفحهٔ تعرفه‌ها آمده است.
جمع‌بندی
ال ام اس مسیر کل دوره را مدیریت میکند: محتوا، تکلیف، آزمون، نمره و گزارش. کلاس آنلاین فقط بخش همزمان این مسیر است. اگر دانشجو هستید، لینک ورود را از سایت رسمی دانشگاه بگیرید. اگر مدیر هستید، تصمیم را با شمارش دانش‌آموز نگیرید؛ بپرسید دوره‌هایتان چقدر پیچیده‌اند، اطلاعات‌تان کجا پراکنده است و سامانه lms چه نیازی را باید برطرف کند. برای انتخاب هم یک دورهٔ کوچک واقعی را آزمایش کنید و رابط فارسی، کلاس زنده، آزمون و گزارش را با دو نقش متفاوت بسنجید.
سؤالات متداول
نام دیگر LMS چیست؟
LMS مخفف Learning Management System، یعنی «سامانهٔ مدیریت یادگیری» است. واژه‌نامهٔ UNESCO-UNEVOC نام‌های Course Management System و Virtual Learning Environment را نیز برای آن آورده است. این نرم‌افزار وب‌محور به مدرس کمک میکند دوره را مدیریت و درس را آنلاین ارائه کند و فرایند یادگیری را پیگیری کند.
LMS دانشگاه را از کجا پیدا کنم و چطور وارد شوم؟
نشانی سامانهٔ دانشگاهی سراسری نیست و هر مؤسسه نشانی و حساب کاربری خودش را دارد. مسیر معمول این است که از سایت رسمی مؤسسه پیوند سامانهٔ آموزش الکترونیکی را باز کنید، با نام کاربری و رمز وارد شوید، درس را انتخاب کنید و سپس فعالیت یا محتوای موردنظر را باز کنید. برای نمونه، راهنمای مؤسسهٔ آموزش عالی ناصر خسرو همین مسیر را تا انتخاب فعالیت کلاس آنلاین و ورود به کلاس توضیح می‌دهد.
آیا آموزشگاه کوچک هم به LMS نیاز دارد؟
اندازهٔ آموزشگاه بهتنهایی تعیینکننده نیست؛ پیچیدگی دوره مهمتر است. اگر محتوا، تکلیف، آزمون و نمره میان چند مدرس یا کانال پراکنده شدهاند و پیگیری پیشرفت دشوار است، LMS میتواند کمک کند. برای چند جلسهٔ زندهٔ ساده، بدون تکلیف و گزارش بلندمدت، یک پلتفرم کلاس آنلاین ممکن است کافی باشد.
LMS کلاس زنده هم برگزار میکند؟
بعضی سامانههای مدیریت یادگیری امکان کلاس زنده دارند و بعضی به سرویس دیگری وصل میشوند. LMS معمولاً مسیر کل دوره، محتوا، تکلیف و ارزشیابی را مدیریت میکند؛ کلاس آنلاین بر ارتباط همزمان مدرس و فراگیر تمرکز دارد. وجود پیوند جلسه بهتنهایی به معنای اتصال یکپارچه یا انتقال حضور به LMS نیست.
منابع و مراجع
برای بررسی و به‌روزرسانی اطلاعات این مقاله از منابع زیر استفاده شده است:
