وقتی مدیر مدرسه یا مسئول آموزشگاه می‌گوید «یک وبینار بگذار»، منظورش معمولاً یک ارائهٔ آنلاین است که یک نفر برای جمع بزرگی توضیح بدهد و آن جمع بعد سؤال بپرسد. ولی این کلمه گاهی برای هر جلسهٔ آنلاینی به کار می‌رود و آن‌وقت معلم یا مدیر نمی‌داند ابزار و قالب درست کدام است. پس وبینار چیست و کِی بهتر از کلاس آنلاین است؟ اول معنی‌اش را کوتاه می‌گوییم و بعد یک معیار ساده می‌دهیم تا برای کلاس، جلسهٔ اولیا یا معرفی دوره قالب درست را انتخاب کنید.
وبینار یعنی چه؟ (Web + Seminar)
وبینار از دو کلمهٔ Web و Seminar ساخته شده است. اگر بخواهیم ساده بگوییم وبینار چیست: ارائه‌ای آنلاین، زنده و برنامه‌ریزی‌شده که در آن یک یا چند ارائهدهنده برای گروهی از مخاطبان صحبت میکنند. مخاطبان بیشتر با پرسشوپاسخ، چت یا نظرسنجی مشارکت میکنند، نه با باز کردن میکروفن و دوربین.
دیکشنری کمبریج وبینار را رویدادی می‌داند که در آن گروهی از افراد همزمان آنلاین می‌شوند تا چیزی را یاد بگیرند یا دربارهٔ آن بحث کنند. پس سه چیز وبینار را از جلسه‌های دیگر جدا میکند: زمان مشخصی که همه همزمان حاضرند، نقش جدای ارائهدهنده و مخاطب، و مشارکتی که برگزارکننده کنترلش میکند.
ویدیویی که از قبل ضبط شده، بهتنهایی وبینار نیست؛ وبینار رویدادی همزمان است، هرچند ضبطش را میشود بعداً دید. از آن طرف هم هر تماس تصویری یا کلاس آنلاینی وبینار نیست. اسمی که هر سرویس روی رویدادش می‌گذارد هم ملاک نیست؛ باید دید تعامل چطور چیده شده. اگر ولی دانش‌آموزی پرسید «وبینار چیه؟» یا «وبینار یعنی چه؟»، کوتاه‌ترین جواب این است: جلسهای زنده که یک نفر ارائه میدهد و بقیه می‌بینند، می‌شنوند و سؤالشان را می‌نویسند. فرقش با یک جلسهٔ معمولی در همین نقش‌ها و حدود مشارکت است.
وبینار چطور اجرا میشود: ارائهدهنده، مخاطب، پرسش و پاسخ
جواب دقیق‌ترِ «معنی وبینار چیست» را باید در نقش‌های جلسه دید. در وبینار، میزبان رویداد را باز و اداره میکند، ارائهدهنده محتوا را نمایش میدهد و مخاطب بیشتر می‌بیند و می‌شنود و سؤالش را در چت یا بخش پرسشوپاسخ می‌نویسد. میکروفن و دوربین مخاطب معمولاً محدود است.
Microsoft همین تفاوت را در مستندات Teams توضیح داده است: جلسهٔ معمولی مشارکتی و گفت‌وگومحور است، اما وبینار ساختاریافته‌تر است، چون ارائه‌دهندگان ایده یا آموزش را برای مخاطبان ارائه میکنند. مخاطبان در وبینار عمومی Teams به‌صورت پیش‌فرض نمی‌توانند آزادانه میکروفن و دوربین را روشن کنند، مگر برگزارکننده اجازه بدهد.
در هر وبینار سه کار هست که باید معلوم باشد با کیست: ارائهٔ محتوا، اداره و مدیریت دسترسی، و پشتیبانی ورود و جمع کردن سؤال‌ها. در رویداد کوچک یک نفر ممکن است چند نقش داشته باشد، اما باید روشن باشد سؤال فنی را چه کسی پیگیری میکند.
اجرای یک وبینار معمولاً این مراحل را دارد:
هدف و خروجی وبینار را مشخص کنید.
با ارائهدهنده تمرین فنی انجام دهید.
جلسه را باز کنید.
با اسلاید یا اشتراک صفحه ارائه بدهید.
یک نظرسنجی کوتاه بپرسید.
به پرسشوپاسخ برسید.
جمع‌بندی کنید و منابع و فایل ضبط را، اگر ضبط شده، اعلام کنید.
برای یک جلسهٔ ۴۵ دقیقه‌ای، تقسیم زمان میتواند این‌طور باشد: ۵ دقیقه معرفی هدف، ۲۵ دقیقه توضیح و نمونه، ۱۰ دقیقه پرسشوپاسخ و ۵ دقیقه جمع‌بندی. بسته به موضوع میشود این‌ها را جابه‌جا کرد. وبینار آموزشی هم لازم نیست یک‌طرفه باشد. برای نمونه در وبینار طراحی طرح درس، ارائهدهنده یک نمونه را توضیح میدهد، از مخاطبان می‌خواهد هدف آن را اصلاح کنند و چند پاسخ را بررسی میکند. فقط خواندن اسلاید کسی را درگیر نمیکند.
اشتباه‌های رایج هم همین‌جا پیش می‌آید: میکروفن همه باز می‌ماند، کسی مسئول پرسشوپاسخ نیست، یا جلسه بدون امتحان صدا و اشتراک صفحه شروع میشود.
۵ کاربرد وبینار در آموزش
وبینار جایی جواب میدهد که یک نفر باید پیامی را به گروه بزرگی برساند و بعد سؤال بگیرد. هرچه تمرین فردی و گفتوگوی شاگردان بیشتر باشد، کلاس آنلاین مناسبتر است. پنج کاربرد زیر نشان میدهد کلاس وبینار چیست و در عمل چه شکلی پیدا میکند.
معرفی دوره
وبینار برای معرفی دوره زمانی خوب است که سرفصل‌ها، شیوهٔ تدریس و یک نمونهٔ کوتاه از درس را به جمع علاقه‌مندان نشان دهید و بعد سؤال‌هایشان را جواب بدهید. کلاسا در آذر ۱۴۰۳ وبیناری با عنوان «وبینار معرفی کلاس مجازی شاد» دربارهٔ امکانات، فعال‌سازی و تنظیمات برگزار کرده است. اشتباه رایجش این است که جلسه به تبلیغ طولانی و یک‌طرفه تبدیل شود. مخاطبی که قرار است فقط تبلیغ بشنود، دلیلی ندارد سر ساعت حاضر شود.
جلسهٔ اولیا
جلسهٔ اولیا وقتی به وبینار می‌خورد که موضوع عمومی باشد، مثل برنامهٔ امتحانات یا توضیح انتخاب رشته. ولی نمره، رفتار یا وضعیت یک دانش‌آموز خاص جای مطرح شدن در وبینار عمومی نیست.
برای نمونه، فرض کنید مدیر یک دبیرستان برای توضیح انتخاب رشتهٔ پایهٔ دهم، به‌جای جلسهٔ حضوری شلوغ، یک وبینار ۴۵ دقیقه‌ای در کلاسا بگذارد. لینک را از گروه شاد پایه می‌فرستد، خودش ارائه میدهد و معاون آموزشی سؤال‌ها را از گفت‌وگو جمع میکند. میکروفن اولیا بسته است و در دقیقهٔ بیستم یک نظرسنجی می‌پرسد: «کدام رشته برایتان مبهم‌تر است؟». جلسه ضبط میشود و لینک فایل برای خانواده‌هایی که نتوانسته‌اند بیایند فرستاده میشود.
کارگاه معلمان
کارگاه معلمان با ارائهٔ تخصص یک نفر و پرسش‌های پایانی در قالب وبینار پیش می‌رود؛ فعالیت گروهی یا تمرین تدریس به کلاس آنلاین با گروه‌بندی نیاز دارد تا هر شرکت‌کننده مجال تمرین داشته باشد.
مشاورهٔ کنکور
برای موضوعی عمومی مثل برنامهٔ جمع‌بندی یا تحلیل آزمون، وبینار جواب میدهد، چون همهٔ داوطلبان نیاز مشترکی دارند. سؤال شخصی دربارهٔ رتبه و انتخاب رشته جای خودش را در جلسهٔ فردی دارد، نه در وبینار عمومی.
کلاس رفع اشکال گروهی
رفع اشکال گروهی بین این دو قرار می‌گیرد. اگر قرار است چند سؤال پرتکرار حل شود و سؤال‌ها در چت جمع شوند، وبینار کافی است؛ اما اگر هر دانش‌آموز باید خودش روی تخته حل کند، کلاس آنلاین لازم است.
برای نمونه، دبیر ریاضی که می‌خواهد ده سؤال پرتکرار امتحان را برای سه کلاس حل کند، قالب وبینار را انتخاب میکند. اما وقتی جلسهٔ بعد هدفش این است که هر دانش‌آموز روی تخته حل کند، به کلاس آنلاین با گروه‌بندی برمی‌گردد.
وبینار یا کلاس آنلاین؟ کدام را انتخاب کنیم
وقتی می‌دانید وبینار چیست، انتخاب بین آن و کلاس آنلاین به هدف جلسه برمی‌گردد. اگر سؤالتان این است که «چطور مطلب را به همه برسانم و بعد سؤال بگیرم؟»، وبینار جواب میدهد. اگر سؤال این است که «چطور همه را وارد فعالیت کنم؟»، کلاس آنلاین طبیعی‌تر است. اندازهٔ جلسه ملاک نیست؛ وبینار میتواند کوچک باشد و کلاس آنلاین بزرگ.
معیار | وبینار | کلاس آنلاین |
|---|---|---|
الگوی ارتباط | یک یا چند نفر برای مخاطبان | دوطرفه بین معلم و شاگردان |
نقش‌ها | میزبان، ارائهدهنده، مخاطب | معلم و شاگردان با مشارکت فعال |
میکروفن و دوربین مخاطب | معمولاً محدود | معمولاً در دسترس |
ابزار مهم | ارائه، پرسشوپاسخ، نظرسنجی | تخته، حل تمرین، گروه‌بندی، ارائهٔ شاگرد |
کاربرد | معرفی دوره، جلسهٔ اولیا، کارگاه، مشاورهٔ عمومی | تدریس منظم، تمرین، رفع اشکال فردی |
فرق اصلی در الگوی تعامل و نقش‌هاست. بازپخش هم جای حضور زنده را نمی‌گیرد؛ فایل ضبطشده را میشود مرور کرد، ولی سؤال تازه همان لحظه جواب نمی‌گیرد. ضبط هم جزء تعریف وبینار نیست و به پلتفرم و تنظیم برگزارکننده بستگی دارد. اگر مخاطبان باید پاسخ سؤالشان را همان لحظه بگیرند یا در فعالیت شرکت کنند، حضور زنده ارزش بیشتری دارد.
اگر هنوز مرددید، این را از خودتان بپرسید: آیا مخاطب در این جلسه فقط باید بشنود، ببیند و سؤال بنویسد، یا باید چیزی بسازد، حل کند و به گروه‌های کوچک تقسیم شود؟ اگر اولی است، وبینار انتخاب مناسبی است. اگر هم می‌خواهید تعامل کلاس‌هایتان بیشتر شود، مطلب افزایش تعامل با دانش‌آموزان به کارتان می‌آید.
برگزاری وبینار در کلاسا
در کلاسا وبینار آموزشی را با همان اتاق کلاس برگزار می‌کنید. ارائهدهنده صدا، تصویر، فایل یا صفحه را نشان میدهد و مخاطبان با چت و پرسش و نظرسنجی مشارکت میکنند. نصب برنامه لازم نیست و ورود از مرورگر انجام میشود. کلاسا یک سامانهٔ مدیریت یادگیری و کلاس آنلاین است که در کنار شاد کار میکند و جایگزین شاد نیست.
برگزاری یک وبینار آموزشی در کلاسا این مراحل را دارد:
یک کلاس بسازید و لینک آن را با مخاطبان به اشتراک بگذارید.
فایل ارائه را در «مدیریت فایل‌ها» آماده کنید، یا اگر حجم فایل زیاد است، از «پخش فایل صوتی و تصویری» برای پخش مستقیم از دستگاه خود با گزینهٔ «پخش برای همه» استفاده کنید.
اگر باید روی رایانه چیزی را نشان دهید، از اشتراک صفحه استفاده کنید. این ابزار فقط روی رایانه کار میکند و سه حالت دارد: Entire Screen برای نمایش کل صفحه (اعلان‌ها هم دیده میشود)، Window برای نمایش فقط یک پنجره و Chrome Tab برای نمایش یک زبانهٔ مرورگر.
در میانهٔ ارائه با «پرسش و نظرسنجی» از مخاطبان نظر بگیرید. می‌توانید آن را به شکل نظرسنجی بدون گزینهٔ درست یا آزمون با گزینهٔ درست بسازید و تعیین کنید هر نفر یک بار شرکت کند یا بیشتر.
اگر لازم است فرد مشخصی ارائه بدهد، می‌توانید به شرکت‌کننده نقش ارائهدهنده بدهید تا میکروفن و دوربین را روشن کند، فایل ارائه دهد یا صفحه به اشتراک بگذارد.
برای ضبط جلسه از «ضبط رویداد» استفاده کنید.
دوربین و میکروفن شرکتکنندگان در کلاسا به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال است مگر برگزارکننده دسترسی بدهد. این همان الگوی وبینار است: مخاطب می‌بیند و می‌شنود و برگزارکننده تعیین میکند چه کسی صحبت کند. برای جلسهٔ اولیای مدرسه هم گروه‌های شاد که مالک آن‌ها هستید به کلاسا متصل‌اند و ورود بدون ثبت‌نام مجدد است. اینترنت مصرفی داخل کلاسا هم برای مشترکان همراه اول رایگان است.
کلاسا وبینار آموزشی را با همان کلاس مجازی برگزار میکند و همهٔ امکانات یک سرویس تخصصی وبینار را دارید. دعوت و یادآوری را هم می‌توانید از همان گروه شاد بفرستید. اگر می‌خواهید خودتان امتحان کنید، یک کلاس آزمایشی بسازید و اجرای وبینار کوچکی را با همکاران تمرین کنید. پشتیبانی کلاسا هم هر روز هفته با تلفن و چت آنلاین جواب میدهد.
جمع‌بندی
پس وبینار چیست؟ ارائهٔ آنلاین زنده‌ای که یک یا چند نفر برای گروه بزرگی برگزار میکنند و مخاطب بیشتر با چت، پرسش و نظرسنجی مشارکت میکند. برای معرفی دوره، جلسهٔ اولیا با موضوع عمومی، کارگاه معلمان با ارائهٔ متخصص و مشاورهٔ عمومی کنکور، وبینار قالب خوبی است. وقتی هر شاگرد باید فعالیت کند، حل کند یا در گروه‌های کوچک کار کند، کلاس آنلاین انتخاب بهتری است.
اگر کسی از شما پرسید «وبینار یعنی چی و به درد ما می‌خورد؟»، جوابش به یک سؤال برمی‌گردد: مخاطب باید بشنود و سؤال بپرسد، یا باید خودش کاری انجام دهد؟ اگر وبینار را انتخاب کردید، قبل از جلسه یک تمرین فنی بگذارید، مسئول پرسشوپاسخ را مشخص کنید و میکروفن مخاطبان را ببندید. در کلاسا هم برای همهٔ این‌ها از همان ابزارهای کلاس زنده استفاده می‌کنید.
سؤالات متداول
کلاس وبینار چیست؟
کلاس وبینار جلسهای آنلاین و زنده است که در آن مدرس یا ارائهدهنده محتوا را برای گروهی از مخاطبان نمایش میدهد. شرکتکنندگان معمولاً با چت، پرسشوپاسخ یا نظرسنجی مشارکت میکنند و ممکن است میکروفن و دوربینشان محدود باشد. اگر بیشتر افراد باید تمرین کنند یا گفتوگوی دوطرفه داشته باشند، کلاس آنلاین تعاملی مناسبتر است.
وبینار ضبط میشود؟
وبینار میتواند ضبط شود، اما ضبطکردن بهتنهایی جلسه را به وبینار تبدیل نمیکند؛ وبینار رویدادی زنده و همزمان است. فایل ضبطشده امکان مرور ارائه را میدهد، ولی هنگام تماشای بازپخش نمیتوان همان لحظه سؤال تازهای پرسید و پاسخ گرفت.
شرکت در وبینار نیاز به نصب برنامه دارد؟
نیاز به نصب برنامه به سامانهای بستگی دارد که برگزارکننده انتخاب میکند. در کلاسا، مخاطبان میتوانند از مرورگر وارد اتاق کلاس شوند و برای شرکت در وبینار آموزشی نیازی به نصب برنامه ندارند.
منابع و مراجع
برای بررسی و به‌روزرسانی اطلاعات این مقاله از منابع زیر استفاده شده است:
